2.700 waardevolle graven op Sint-Jan geïnventariseerd

Stad maakt werk van beheerplan voor begraafplaatsen

Kortrijk hecht veel waarde aan zijn begraafplaatsen en is bezig met de ontwikkeling van een toekomstvisie hoe die begraafplaatsen optimaal beheerd moeten worden. Sint-Jan is eerst aan de beurt. De oudste begraafplaats van de stad heeft een grote historische, artistieke, architecturale en landschappelijke waarde. Kunsthistorica Anne-Mie Havermans en kunsthistorica-landschapsarchitecte Ann Voets maakten een uitgebreide historische studie over Sint-Jan en hebben 2.700 waardevolle graven geïnventariseerd. Op basis van dat onderzoek zal nu een beheerplan opgemaakt worden.

 

De begraafplaats Sint-Jan werd geopend in 1888 en is daarmee de oudste begraafplaats van de stad. Sint-Jan is 7,5 ha groot en telt 6.000 graven. Wie er vaak komt, is er misschien al kunsthistorica Anne-Mie Havermans en landschapsarchitecte Ann Voets tegen het lijf gelopen. Sinds vorig jaar proberen die experten in opdracht van de stad Kortrijk alle geheimen van deze begraafplaats te ontrafelen. Sint-Jan is bijvoorbeeld de laatste rustplaats van bekende industriëlen als De Kien, Steverlynck en De Coene of politici zoals Reynaert en Liebaert. Zo staat het graf van broeder Isidoor er nog, maar zijn lichaam is overgebracht naar de Sint-Antoniuskerk. Er liggen ook soldaten uit het Britse Gemenebest die sneuvelden in de Eerste Wereldoorlog. En enkele bekende beeldhouwers zoals Jules Lagae, Ernest Salu, Antoon Van Parys en Godfroid Devreese lieten er prachtige werken na. Beeldhouwer Alfons Noseda voorzag zelfs de beelden voor zijn eigen graf.

De begraafplaats Sint-Jan is een historische schatkist die nog te onbekend is. We willen het funerair erfgoed in de eerste plaats behouden en daarnaast ook versterken. Daarom gaan we een beheerplan uitwerken over alle aspecten van de begraafplaats. Ruth Vandenberghe, burgemeester

'Zerkzoeker'-app

Voets en Havermans startten eind vorig jaar met hun onderzoek. Ze bestudeerden de opstart en inrichting van de begraafplaats en maakten een inventaris van 2.700 waardevolle graftekens, maar ook van andere architecturale en landschappelijke erfgoedelementen op Sint-Jan. Die inventaris zal ook publiek gemaakt worden. Bezoekers aan de begraafplaats zullen bijvoorbeeld via een app de locatie van een overledene kunnen terugvinden en daarbij ook extra uitleg krijgen over het graf.

Alle verzamelde gegevens van in totaal ongeveer 2.700 graftekens, nemen we op in een databank. Het archief- en veldonderzoek vullen we bovendien aan met mondelinge getuigenissen. Heb je zelf nog informatie, documentatie of foto’s over Sint-Jan of specifieke graven? Stuur die dan naar info@annemiehavermans.org. Het resultaat van de studie schrijven we neer en illustreren we met foto’s en tekeningen. Binnenkort zal het grote publiek dit allemaal kunnen consulteren.  Anne-Mie Havermans, kunsthistorica
We bestuderen stedenbouwkundige, landschappelijke, historische en bouwkundige elementen. Architectuur, beeldhouwkunst, symboliek en kalligrafie, portretfotografie of het ambacht van steenbewerking worden in kaart gebracht. Maar ook ecologische aspecten zoals de aanwezigheid van monumentbomen, korstmossen of vleermuizen ontsnappen niet aan onze aandacht. Ann Voets, kunsthistorica en landschapsarchitecte

Enkele voorbeelden van geïnventariseerde waardevolle graven

Troost, een troostende vrouwfiguur op de drempel van een deur, meer dan levensgroot uitgevoerd, een totaalconcept van beeldhouwer Domien Ingels uit Drongen, voor de ijsfabrikant Everaert, gerealiseerd rond 1930.
  • jpg
Troost, een troostende vrouwfiguur op de drempel van een deur, meer dan levensgroot uitgevoerd, een totaalconcept van beeldhouwer Domien Ingels uit Drongen, voor de ijsfabrikant Everaert, gerealiseerd rond 1930.
Op het monumentale graf van de wereldbefaamde interieurproducent Kunstwerkstede Gebroeders De Coene aan de toegang van de begraafplaats realiseerde beeldhouwer Jules Lagae een integratie van unieke gesluierde treurfiguur met urne.
  • JPG
Op het monumentale graf van de wereldbefaamde interieurproducent Kunstwerkstede Gebroeders De Coene aan de toegang van de begraafplaats realiseerde beeldhouwer Jules Lagae een integratie van unieke gesluierde treurfiguur met urne.
De bekende beeldhouwer Godfroid Devreese maakte in 1903 het expressieve dubbelportret van zijn ouders, muzieklerares Virginie Vandewiele en Constrant Devreese die ook beeldhouwer was.
  • JPG
De bekende beeldhouwer Godfroid Devreese maakte in 1903 het expressieve dubbelportret van zijn ouders, muzieklerares Virginie Vandewiele en Constrant Devreese die ook beeldhouwer was.

Beheerplan

De inventarisatie en historisch onderzoek zijn de eerste stap in de ontwikkeling van een langlopende toekomstvisie over alle facetten van de begraafplaats. Begin volgend jaar wordt een studiebureau aangesteld om daarvoor een beheerplan op te stellen. Daarin zal zeker aandacht zijn voor het herstel en onderhoud van de waardevolle graftekens. Zo zullen waardevolle graftekens op niet verlengde concessies kunnen hergebruikt worden en zal ook het peterschap van een grafteken mogelijk zijn waarbij iemand het onderhoud van het grafteken op zich neemt.

Maar het beheerplan zal bijvoorbeeld ook gaan over landschapsbeheer en groenonderhoud. Het 'parkkarakter' van Sint-Jan zal versterkt worden door nieuwe bomen, taxusvormen en bloemenweides. De kinderbegraafplaats en de sterrenweide voor levenloos geboren kindjes worden heringericht. Het vergroenen en toevoegen van kleine zit- en speelelementen moeten dit een plek maken waar plaats is voor beleving, bezinning en ontmoeting. De stad werkt daarvoor samen met deskundigen van o.a. Berrefonds vzw die in de Lange-Brugstraat het Koesterhuis open houden en psychiater Uus Knops, die ook initiatiefneemster was van het Onument op begraafplaats Hoog Kortrijk.

Van begraafplaats naar begraafpark, dat zal de gedachte achter het beheerplan zijn. Sint-Jan als een plek van ontmoeting, rust en bezinning voor iedereen. Wout Maddens, schepen van Stadsvernieuwing

11 begraafplaatsen

Tegen de herfst van 2022 moet het beheerplan voor Sint-Jan klaar zijn. Op basis daarvan zal ook een bescherming van de begraafplaats aangevraagd worden bij Erfgoed Vlaanderen. Kortrijk heeft 11 begraafplaatsen. De onderzoeksmethode en de visie zullen na evaluatie ook op de andere begraafplaatsen toegepast worden. Over het onderzoek en de ontwikkeling van de visie wordt regelmatig gecommuniceerd via thematische rondleidingen, lezingen en publicaties. Houd de kanalen van Stad Kortrijk in de gaten voor meer info.

Bio Anne-Mie Havermans en Ann Voets

Kunsthistorica Anne-Mie Havermans heeft jarenlange ervaring in het inventariseren en bestuderen van funerair erfgoed. Ze is een autoriteit in België wat betreft kennis van funerair erfgoed en kreeg al tal van opdrachten voor het opmaken van beheersplannen voor stedelijke begraafplaatsen en landelijke kerken en kerkhoven in heel Vlaanderen, zoals Dilbeek, Alveringem, Beernem, Gent, Lokeren, Tielt, Eeklo, Riemst, Diepenbeek, Torhout en Oostende.

Ann Voets, kunsthistorica en landschapsarchitecte, onderzoekt buitenomgeving, de publieke ruimte en de relatie tussen stedenbouw, landschap en architectuur. Haar adviezen en ontwerpen worden gevoed vanuit een ruime ervaring opgebouwd door 15 jaar intense activiteit in een multidisciplinair studiebureau en 18 jaar als zelfstandige in de landschapsarchitectuur. Daarnaast was ze ook jarenlang docent aan het Sint-Lucas architectuurinstituut (Gent en Brussel).

Bevoegd

Gerelateerde onderwerpen

Ontvang exclusief nieuws

Ben je een journalist? Of werk je voor een dagblad, tijdschrift of blog?
Schrijf je in en krijg als eerste toegang tot ons nieuws.

Meld je aan

Ontvang het laatste Kortrijk nieuws via RSS.

Of abonneer handmatig met de Atom URL